15 dni bez głowy - Dave Cousins

Trzaśnięcie drzwi wejściowych. Mama wróciła. (...) Słyszę głuche stuknięcie butelki stawianej na stole, trzask zakrętki, a potem powolny bulgot, kiedy płyn leje się do kieliszka. (...) siedzimy cicho. Schodzimy jej z drogi, dopóki nie nadejdzie Wesoła Godzina - czas kiedy zadziała magia pierwszego drinka i mama znów się uśmiechnie. [s. 9]

Tak właśnie rozpoczyna się "Wtorek" - pierwszy rozdział debiutanckiej powieści Davea Cousinsa 15 dni bez głowy. Ta poruszająca historia, smutnej i ponurej rzeczywistości dzieci, które zawiodły się na dorosłych, została już nominowana do wielu nagród literackich, a nawet zdobyła w 2013 roku prestiżową Crystal Kite Award (przyznawaną powieści, która okazała się najlepszą w dziedzinie książek dla młodych czytelników). W Polsce 15 dni bez głowy ukazało się nakładem Wydawnictwa YA!, które po raz kolejny zachwyca nie tylko pięknym wydaniem (świetna okładka oraz wnętrze) ale również faktem, że stawiając na niebanalne treści skłania do refleksji. Sam autor tak oto wypowiada się na temat tego, co zainspirowało go do stworzenia tej dramatycznej i jednocześnie wzruszającej historii:

Zainspirowało mnie zdarzenie, którego byłem świadkiem któregoś popołudnia w pubie. Jakaś mocno pijana kobieta zaczęła się kłócić z ludźmi przy stoliku obok, wprawiając tym w zakłopotanie swoich synów. Zastanowiło mnie jak wygląda życie tych chłopaków, co się będzie działo, kiedy wrócą do domu. [s. 283]

Głównymi bohaterami są bracia: piętnastoletni Laurence oraz sześcioletni Jay. Chłopcy wraz z mamą (uzależnioną od alkoholu i pogrążoną w przewlekłej depresji oraz po kilku próbach samobójczych) starają się prowadzić "normalne" życie. Kolejne dni biegną tutaj wedle ustalonego harmonogramu, gdy więc jego płynność zostaje zaburzona poprzez niespodziewane zniknięcie mamy, to na Laurenca, jako tego starszego, spada brzemię poradzenia sobie z nową sytuacją.   

To ja zdecyduję, co jest najlepsze dla mnie i dla Jaya - i nikt nigdy więcej nas nie rozdzieli. [s. 60]

Pozostawieni bez słowa, bez jedzenia i bez pieniędzy, w brudnym mieszkaniu, bez ciepłej wody i wśród karaluchów, są zmuszeni walczyć o każdy nowy dzień, by utrzymać się na powierzchni i by nikt nie domyślił się o ich sytuacji. Przez tytułowe 15 dni Laurence jak ten karaluch - potrafiący żyć bez głowy nawet dwa tygodnie - samodzielnie opiekuje się bratem, zdobywa fundusze, pożywienie, a nawet udaje własną mamę. Jednak z dnia na dzień to wszystko zaczyna go przerastać...

Niewidzialność jest super, to superzdolność, którą zawsze wybieram. Większość ludzi chce mieć siłę, możliwość widzenia przez ściany albo umiejętność latania. Nie ja. Gdyby tylko można było zniknąć. [s. 31]

Niepewny jutra i targany poprzez skrajne emocje pielęgnuje w sobie pewne marzenie - chciałby wygrać w radiowym konkursie wycieczkę, dzięki której odzyskałby mamę. Czy jego naiwne pragnienie się spełni i czy mama kiedykolwiek wróci? I jak ta cała sytuacja odbije się na nim i na jego psychice?

Coś pęka. Gdzieś głęboko we mnie. Coś, co trzymałem na wodzy przez wiele dni... tygodni... może lat. Wreszcie pęka. [s. 231]

15 dni bez głowy to słodko-gorzka historia dwóch braci, których dziecięce lata nagle brutalnie zderzają się ze światem dorosłych. Lektura tej książki trochę przywodziła mi na myśl "Baśniarza" ponieważ tam również przewijał się wątek pozostawienia niepełnoletnich dzieci samych sobie oraz wtrącających się wszelkich służb socjalnych, ale poza "Baśniarzem" przypominała mi również "Niezbędnik obserwatorów gwiazd" powiedziałabym nawet, że Dave Cousins to trochę taki brytyjski Matthew Quick, który potrafi jednym zdaniem sprawić, że zaszklą ci się oczy i żal ściśnie serce - jednocześnie wzbudzając gromki śmiech.

To piękna i wzruszająca opowieść o poświęceniu, bezradności, prawdziwej braterskiej miłości i więzach rodzinnych to też doskonałe studium oblicza osób pogrążonych w depresji i nałogu alkoholowym, osób którym wydaje się, że ucieczka to najlepsze z możliwych wyjść. To nie jest książka, w której ważna jest akcja - a refleksyjność, emocje i uczucia, niesie też ze sobą ważne przesłanie: że nigdy nie wolno się poddawać. I mimo, że kierowana jest bardziej do nastolatków to jestem przejęta i wzruszona, a przede wszystkim jestem pod wielkim wrażeniem, że Cousins z taką łatwością podjął się tematu tak trudnego i smutnego, przemycając gdzieś pomiędzy słowami humor, uśmiech i prawdziwą nadzieję. 

Ta smutna opowieść o heroicznej walce o bycie razem i naiwnych dziecięcych marzeniach dotyka serca i duszy tak głęboko, jakby się działa naprawdę. I pomimo tego, że historia kończy się dobrze, to ta wyjątkowo emocjonalna i poruszająca lektura jest ważnym głosem w dyskusji o nieodpowiedzialność rodziców i pozbawianie dzieci dzieciństwa, które zupełnie bezradne, z dnia na dzień zmuszone są dorosnąć. Warto przeczytać, by zdać sobie sprawę z tego, jak może wyglądać życie za zamkniętymi drzwiami. Polecam.

_______________________________________________________________

Dave Cousins, 15 dni bez głowy, stron 256, Wydawnictwo YA!, 2014

Za możliwość przeczytania książki dziękuję Grupie Wydawniczej Foksal

Wyzwania:

Przeczytam tyle, ile mam wzrostu: +2,3 cm
Klucznik: Autor jest mężczyzną
Czytamy powieści obyczajowe